Probiotyk, prebiotyk i postbiotyk - czym się różnią?

Najpierw uporządkujmy podstawowe pojęcia

Mikrobiota jelitowa to społeczność mikroorganizmów żyjących w przewodzie pokarmowym. Mikrobiom bywa szerszym określeniem, obejmującym także geny tych organizmów i ich środowisko. To dynamiczny układ, na który wpływają między innymi dieta, wiek i leki. Nie ma jednej listy bakterii, która opisywałaby idealne jelito każdego człowieka.

Obejrzyj angielską wersję filmu na YouTube

Można to sobie wyobrazić na przykładzie posiłku. Dostarcza on różnych substancji, z których część mikroorganizmów może korzystać. Procesy z udziałem tych organizmów prowadzą do powstawania kolejnych związków. Substancja wykorzystywana przez mikroorganizmy, żywa komórka i jej składnik to jednak trzy różne rzeczy.

Probiotyk: żywe mikroorganizmy o określonym działaniu

W definicji naukowej probiotykiem są żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości przynoszą udokumentowaną korzyść organizmowi gospodarza, czyli osobie, która je przyjmuje. Sama informacja, że kapsułka zawiera bakterie, nie wystarcza, by przypisać jej wyniki wszystkich badań nad probiotykami. Liczą się między innymi dokładny szczep, użyta ilość, badana grupa osób i oceniany wynik.

Szczep to dokładniej określona odmiana mikroorganizmu w obrębie gatunku. Dla porównania: nazwa gatunku przypomina nazwisko rodziny, a oznaczenie szczepu wskazuje konkretną osobę. Lactobacillus acidophilus to nazwa gatunku; dodatkowy kod może wskazywać konkretny szczep. Nazwy naukowe z czasem się zmieniają. Na przykład Bacillus coagulans może być obecnie nazywany Weizmannia coagulans, choć sama zmiana nazwy nie musi oznaczać zmiany mikroorganizmu.

Prebiotyk i postbiotyk to nie synonimy probiotyku

Prebiotyk to substancja, którą mikroorganizmy gospodarza wybiórczo wykorzystują, a której spożywanie wiąże się z wykazaną korzyścią zdrowotną. Inulina i niektóre fruktooligosacharydy są często omawiane jako prebiotyki. Fruktooligosacharydy, w skrócie FOS, to rodzaj węglowodanów. Nie każdy błonnik automatycznie spełnia definicję prebiotyku. Nie można też zakładać, że wyniki dotyczące inuliny w jednej ilości odnoszą się do dowolnej ilości.

Według konsensusu ISAPP, czyli uzgodnionej definicji przygotowanej przez międzynarodowe stowarzyszenie ekspertów, postbiotyk to preparat z nieaktywnymi mikroorganizmami lub ich składnikami, dla którego wykazano korzyść. Sam oczyszczony metabolit, czyli związek powstały w wyniku przemian, nie wystarcza do takiej klasyfikacji. Nie każdy produkt staje się też postbiotykiem, jeśli część jego kultur utraci żywotność podczas przechowywania.

Jak czytać wyniki badań?

Przegląd naukowy może łączyć badania nad różnymi szczepami i zastosowaniami. Średni wynik takiego zestawienia nie dowodzi, że każda receptura działa tak samo. Wnioski można odnosić do konkretnego produktu tylko wtedy, gdy odpowiada on badanemu preparatowi. Ponadto poprawa jednego mierzonego wskaźnika nie musi oznaczać poprawy wszystkich aspektów zdrowia.

Uzgodniona definicja pomaga uporządkować terminologię, ale sama nie upoważnia do reklamowego przypisywania suplementowi oświadczenia zdrowotnego. Poniżej opisujemy składy i formaty wybranych produktów CaliVita®, nie obietnice leczenia chorób jelit.

Trzy różne rozwiązania CaliVita®

W składzie AC-Zymes Plus wymieniono sześć gatunków bakterii oraz FOS. Pure Inulin to proszek zawierający inulinę z korzenia cykorii. PureBiom+ podaje oznaczenie konkretnego szczepu i zawiera również ekstrakt z kozieradki. Poniższa tabela porządkuje te różnice. Porcja oznacza tu określoną ilość produktu opisaną na etykiecie; nie jest równoznaczna z indywidualnym zaleceniem stosowania.

Liczby dotyczą różnych ilości produktu. W przypadku AC-Zymes Plus etykieta odnosi ilości do jednej kapsułki. Każdy z sześciu wymienionych gatunków ma zadeklarowane 1 mld, więc sumowanie tych wartości daje 6 mld w jednej kapsułce: 1 mld × 6 = 6 mld. Skrót „mld” oznacza miliard. To suma deklarowanych ilości, a nie informacja o skuteczności ani zalecenie przyjmowania.

Pure Inulin opisano jako 1 porcję, czyli 1 łyżeczkę o masie 5,8 g; w tej ilości podano 5,8 g sproszkowanej inuliny. Porcja nie oznacza automatycznie jednej łyżeczki dla każdego użytkownika.

Etykieta PureBiom+ podaje ilości w przeliczeniu na jedną kapsułkę.

Miligram, zapisywany jako mg, to jednostka masy; 1000 mg to 1 g, czyli gram. W PureBiom+ oznaczenie MTCC 5856 identyfikuje szczep, a nie obietnicę określonego efektu. Skrót DER w zapisie DER 12:1 oznacza stosunek użytego surowca roślinnego do otrzymanego ekstraktu. Standaryzacja na 45% galaktomannanu informuje o określonym składniku ekstraktu. Są to szczegóły składu, a nie same w sobie wskazania lecznicze.

AC-Zymes Plus może zainteresować osobę porównującą kapsułkę z wieloma gatunkami bakterii i dodatkiem FOS. Pure Inulin pozwala przyjrzeć się samej inulinie w proszku, bez dodanych kultur bakterii. PureBiom+ wyróżnia się oznaczonym szczepem w kapsułce roślinnej oraz ekstraktem kozieradki. To różne kompozycje, nie ranking produktów odpowiednich dla wszystkich.

Osoby z poważnie obniżoną odpornością, ciężką chorobą lub objęte specjalistycznym leczeniem powinny omówić preparaty zawierające żywe kultury z lekarzem. Jeśli dolegliwości utrzymują się, warto szukać ich przyczyny, zamiast samodzielnie przypisywać je mikrobiocie.